عبد المحمد آيتى
137
تحرير تاريخ وصاف ( فارسى )
پرداخت صدقات بنوشت . از جمله سى هزار دينار [ 244 ] براى بغداديان حواله كرد و ده هزار دينار بهره فقراء و زاهدان شيراز شد همچنين بر تمامت ممالك صدقاتى از اين قبيل ارزانى گرديد . و فرمان شد كه نزديكان ايلخان و خاتونان و پسران و دختران و دامادان او حق تصرف در آن اموال ندارند . از اين صدقات نيز فايدهاى حاصل نشد و مرض شدت يافت . چون به حال زندانيان پرداختند معلوم شد از جمله شاهزادگان ، قرانقاى پسر يشمت كه در گردكوه محبوس بوده با هولاجو و جوشكب در دامغان كشته شدهاند و نيز سيزده تن ديگر از اولاد چنگيز خان به حكم و مشاورت سلطان ايداچى مقتول شدهاند . روحانيان مغولى گفتند علت اين بيمارى قتل شاهزادگان است . ارغون گفت سلطان ايداچى مرا بر اين كارها وادار كرده است . برخى گفتند توقچاق خواهرزاده جوشكب كه زنى زيبا از زنان ارغون بود او را سحر كرده است . در اواخر محرم سال 690 از آن زن سخن پرسيدند گفت بر عادت زنان براى جلب محبت ايلخان تعويذى نوشتهام اگر فدا شدن من او را از مرگ مىرهاند حاضرم . پس او را در آب غرق كردند و در صفر همان سال سلطان ايداچى را به علت آنكه ايلخان را راه بد نموده بقتل آوردند . ديگر اميدى به بقاى ارغون خان نبود و جز جوشى و سعد الدوله [ 245 ] كه مرگ را معاينه مىديدند كسى در اردو نماند . سعد الدوله در نهان قاصدى نزد غازان فرستاد و به اميد آنكه او را از تيغ مخالفان برهاند به سلطنت دعوتش كرد . امراء پى بردند كه بار ندادن به علتى است بنابراين اتفاق كردند تا جماعت خواص و بستگان را كه موجب آنهمه فتنهها شده بودند از ميان بردارند . بدين قرار در خانه طغارجار مجلس ضيافتى ترتيب دادند . جوشى و اردوقيا را همانجا هلاك كردند و طوغان قوجان را در بردر اردوى اروكخاتون « 1 » از پى برادر و ديگر رفقا روان كردند . پس توكال و قورمشى پسر اليناق و قناناقتاچى ، سعد الدوله را گرفته در سلخ صفر سال 690 به خانه طغاجار آوردند . صاحبديوان صدر الدين فرمود كه در آن شب بر دست قاضى زنجان اين رقعه پيش من فرستاد : به خداى لم يزل لا يزال كه اين بيچاره تا بوده با دوستان ايشان دوست و با دشمن دشمن بوده . و الله على ما نقول وكيل . يعنى اگر در عمر مهلتى افتد هم بر اين نمط طريق اخلاص مسلوك خواهد بود . گفتم كه اگر رحم كنى باز رهم * از غصهء اين واقعه گفتا كه اگر .
--> ( 1 ) - چ : طوغان قوجان را بردر اردو واروك خاتون .